Ezagutu Laudio eta bere ingurunea

ZER IKUSI

UGARTE TORRE-ETXEA

Ugarte Torre-Etxea, Ugarte auzoan, Laudion eraiki ahal izan ziren hamarretarik gaur egun zutik geratzen den torre-etxe bakarra dugu. XV. mendean eraikia, bi gorputz elkar lotuaz osatua, berauetako bat “jauregia” ezizenez ezaguna. Torreak berak beheko solairua eta hiru planta ditu.

ERMUKO ANDRA MARIAREN SANTUTEGIA

Eremuko Andra Mariaren Santutegia itsasoaren mailarekiko 500 metroko altueran dago, Kamaraka mendiaren magalean, Torrontegieta izeneko muino harritsu batean. Herrian ezaguna da “Santa Luzia” izenez santutegiaren ondoko ermitaren titularra den santaren gur-tzari esker. XV. mendeko estilo gotiko euskaldun aurreratuan eraikia dugu.Azpimarratzekoa da bere portikua eta erretaulako taila eta pinturak. Kanpandorreak italiar kanpanileen antza du eleizatik bereizita baitago.

LAMUZA PARKEA

Ikusgarria da dituen zuhaitzen aberastasun eta ugaritasun handiagatik. Baditu, azpimarragarrienen artean, zedroak, nekosta edo altzifreak, araukariak, ezkiak, magnolioak, izeiak, e.a. Urkijo Markesaren orubeko aspaldiko lorategiak eta jardinak ziren. Gaur egun, Jauregiko etxe eta beste dependentzietan Kultura Etxea dago. Marko paregabe hau osatzeko Kasinoaren eraikina, urmaela eta harlanduz egindako frontoia daude.

ANUNTZIBAI ZUBIA

Faltzeseko Markesak eraikitzeko agindua, Martin de Larrea y Leguerzana arkitektoaren esku burutua izan zen, 1741. urtean. Hamar urte lehenago, Antonio de la Vega y Sarabia, kantauriar harginak zubiaren trazak egin zituen. Zubia markesaren torre-etxea, burdinola eta errotarekin bat egiteko eta lotzeko eraiki zen, izan ere, ibaiaren eskuin aldean baitzeuden. Ezker aldean, berriz, jauregia San Migelen ermitarekin. Zubiak 28 metro luze du eta 4,80 metro zabal. Gehien batean kararrizko harlanduz eraikia dago. Zubiaren zuloak 10,50 metroko altuera harzen du. Azpimarratzeko harlanduzko arkoa kalbario batez errematatua.

KATUXA JAUREGIA

XIII. mendearen erdiko bigarren zatian eraikia, sute batek hondatu zuen torre-etxe baten hondakinen gainean. Pedro Antonio de Ugartek eraikitzeko agindua, gailentzen da beronetan harlanduzko aurrekaldeko fatxada. Garai hartan bazuen jauregiak burdinola eta errota.

Igo

ZER JAKIN

KOKAPEN GEOGRAFIKOA

Laudio Madrileko meridianoarekiko 0º 43’ 3’’ Ekialde Longitude eta 43º 08’ 35’’ Iparralde Latitudeko koordenaden artean dago. Altitudea aldatzen da itxas-mailaren gainetik Aretako ibarraldean dauden gutxi gorabeherako 120 metrotatik, Herriko Plazan dauden 126 m.ra, Pagolar mendian 718, Zenagortaganen 700 eta Ameztuin 795 metroko altueraraino

NEKAZARITZA, INDUSTRIA ETA MERKATARITZA

Haranaren orografia eta lurraren jabetzaren egitura kontutan izanda, nekazaritza eta abeltzaintza baserriari lotua eta bizi-iraupenerako ekonomian oinarritutako neurri mugatua izan du. Iharduera hau autokontsumokoa zenez, gehienetan, ez zen dirutan bihurtzen eta merkataritza mundua txikia zen, Urduñatik zehar Bilboko hiria mesetarekin lotzen zuen Jaurerriko errepidea erabiltzen zuten ibiltarien zerbitzuen menpe mugatuta zegoen. Gaur egun, industria garapenaz eta demografia hazkundeaz haranean badago goi mailako merkataritza

Industriak, bestalde, mendeetan zehar Burdinola eta Errota oinarri izan zuena, mende honetan bultzada handia hartu zuen, batez ere beira eta siderometalurgia arloetan. Gaur egun harana industria krisialdi larri batetik irten eta industria iharduera maila egokia lortzen ahalegintzen ari da.

KOMUNIKABIDEA

Laudio leku pribilegiatuan dago komunikazioen aldetik. Egoera estrategikoa du oso hurbil baitago portu, aireportu, trenbide eta autopista sareetatik, industria produktibo eta zerbi-tzuetako inbertsoreentzako lehen mailako interesekoa egiten dutelarik.

Igo

OHAR HISTORIKOAK

Goi ertaroan, X.mendean, agertzen da jada erreferentzia dokumentala non bi anaik Gardeako San Victor monastegiaren dohain-tza egiten dioten Salzedoko Doneztebekoari. XI. Mendean dokumentatuta dago Bizkaiko Jaunaren familiari herria zelan eman zitzaion. Mende honen amaieran bertan San Pedroko eleiza konsagratu orduan lau auzo ziren: Larra, Goienuri, Larrazabal eta Olarte, horiek batu ziren eta Harana izeneko erakunde administratiboa sortu zen.

Bizkaiko Jaunaren familia, Mendozatarrak, Leonor Guzmanekoa eta azkenik aiaratarrak izan dute Haranaren Jaurgoa joan den mendera arte erregimen feudalak zuen bitartean. XIX. mendera arte Bizkaiko Foruaren Legeak, usadio eta ohiturak ziren araua Haranean. Geroago, nahiz eta arabako lurralde barruan egon izaera honekin jarraitzen du, bere ondarretan, Aramaionarekin batera.

Baserritar eta noblez osatutako gizarte feudalak, Laudion islada eskasa izan bazuen ere, herriko auzotarrentzako nobleziaren izaera juridikoa lortu zuen XVI. mendearen lehenengo laurdenean, Bizkaiko Foruaz arautzeagaitik bere bizkaitar izaeran anparatuz. Zergabilketa eta zigorren ezaugarrietan erregimen feudalean zuen egoera pribilegiatu hau erabilgarritasun handiko izan zen herritik alde egin behar izan zuten herritarrentzako, izan ere, era horretan nobleziarentzako gordetako lanpostuak lortu ahal baitzituzten.

1491 urtean Arabako ermandadeetan sartzen da herria. XVII. mende amaieran Arabak auzia irabazten du herriaren jabetzaz eta, azkenik, antolaketa administratibo berriarekin eta lehen gerla karlistaren ondoren, Bizkaian egon zeneko hilabete batzuen tarte laburraz, Arabako probintzian oso osoriko sarrerari hasiera ematen dio. Gaur egun Arabako Lurralde Historikoko bigarren populazio gunea dugu.

Igo

JAIAK

LAUDIOKO SAN BLASAK

Larunbata bada, otsailaren 3an edo bestela aurreko larunbatean. Baserria eta txerria gai arturik, Feria handia. Baserrriko zein eskuz egindako produktuen erakusketa. Txerri-pata lehiaketa gastronomikoa.

DOLUMIN BARIKUA

Usadio handikoa laudioaren-tzako, Aste Santua hasi aurretiko barikuan egiten da. Behi, Zaldi eta Ardi gana-duaren Feria-Erakusketa garrantzitsua. Idi-demak, harri narrasketa froga garrantzitsua. Eskualdeko jairik garrantzitsuentzat jo daiteke.

AGATE DEUNA

Berpizkunde Paskuaren bigarren egunean ospatzen da Lujapean, Larrañon dagoen Andre Maria Magdalenaren ermitan.

PRUDEN DEUNA

Arabako Patroia, apirilaren 28an. Danborrada eta marraskiloen lehiaketa.

SANTA GURUTZE

Maiatzaren 3an, Gardea auzoan.

SANTA LUZIA

Pentecostes Paskuaren bigarren egunean edo Berpizkunde ondorengo zazpigarren astean. Eremuko Andra Mari aldean dagoen ermita ondoko zelaian ospatzen da erromeria garrantzitsua.

SAN ANTONIO

Ekainaren 13an. Bere ermitan Santa Apoloniaren adbokazioa ere badago.

SAN JUAN

Ekainaren 24an, Larrazabal auzoan

SANTA ANA

Uztailaren 26an, Areta auzoan.

SAN INAZIO

Uztailaren 31an, Ugarte auzoan.

SAN ROKE

Laudio herriko Patroia. Abuztuaren 15ean, Jasone egunean, hasten dira bere ohorezko jaiak eta hilabeteko azken igandera arte luzatzen dira. Azken igande honetan, 1599tik honantza San Roke Anaitasuneko anaiarteko bazkaria ospatzen da. Bezperan “Odolosteen eguna” izenez ezagun den jai herritarra ospatzen da.

SAN BARTOLOME

Larran santuaren ermitan, abuztuaren 24an.

LATEORRO

Laudioko auzo populatuaren jaiak, irailaren erdian. Laudioko etxe erregionalen jaiak ere animazio handikoak dira.

Igo

Azken 50 urteotan Laudio herriaren ezaugarria izan da bere bokazio industriala. Guardian, Vidrala, Tubacex, Envases, Jez Sistemas Ferroviarios, Lipmesa, e.a. bezalako tamaina handiko enpresek eta beste asko tamaina ertain eta txikikoek lagundu egin dute Laudioren industria aitzinera Aiara eskualdualdean.

Erakundeetatik poligono industrialen garapena bultzatu da. Hasieran, Laudioko Industrialdea eta Laudioko Elkartegia eta, gaur egun, Arza poligonoa eta Santa Gurutze, herrian enpresa berriak finkatu ahal izateko erraztasunak emanez.

Arza industria zonaldea Laudio herrigunetik 2km.tara dago, lehengo errepide orokorretik Amurriora bidean, gaur egungo Gardea kalean. 100.000 metro karratuko azalera du lehen Aceros de Llodio izan zeneko zoruan terreno urbanizatuekin.

Santa Gurutze industria zonaldea Laudio hirigunetetik km. batera dago Sahiespideko Autobiaren irtenbide baten ondoan. 50.000 metro karratutik gora ditu guztiz urbanizatuta eta okupatzeko prest.

Igo

EUSKAL GASTRONOMIA MUSEOA

Euskal Gastronomi Museoa Arabako Laudio hiribilduko hirigunean bertan dago, Nerbioi ibaiaren ondoan, eta Zubiko etxean kokatuta dago. Jauregi honek hiru solairu ditu eta lorategi bilakatutako inguru zabala.

Museoak, bai etxean egiten diren jakien aldetik, baita profesional mailan egiten direnetatik ere, sukaldaritzako eremu ezberdinen ordezkotza jaso nahi du bere baitan. Aretoetan garai ezberdinetako sukaldeak eta elikagaien prestakuntza hobetzeko asmatutako tresna-modu bereziak daude. Tresna horien ondoan elikagaien erabiltzaileak aurkitzen dira, hots, sukaldariak, goxogileak eta kamareroak, bakoitza bere garaiko jantziekin. Gai berezi gisa euskal sukaldaririk nabarmenenak ager-tzen dira, baita jan-edaneko elkarteen dira, baita jan-edanekoelkarteeen fenomenoa eta gastronomi kofradien ikuspegi berezia ere. Erakustetxeak badu liburutegi-hitzalditarako aretoa ere; vertan gastronomiari buruzko bibliografi bilduma zehatza jasotzen da. Badu, baita mundu osoko jatetxeetako jaki-zerrenden bilduma bitxia ere.

http://www.euskalgastronomimuseoa.com

Igo